Terugblik Week van de Governance

In de week van 9 tot en met 13 oktober organiseerden we, samen met een groot aantal partners, de Week van de Governance, van verticaal naar horizontaal, hoe dan?. Deze week mag dan voorbij zijn, de verandering die nodig is om de energietransitie te versnellen zeker niet.

Wat was ook alweer de aanleiding?
De energietransitie is in volle gang, maar het gaat nog lang niet snel genoeg. Dit komt onder andere door spanningen op het vlak van governance. Aan de oppervlakte lijken de uitdagingen een praktisch afstemmingsvraagstuk tussen de betrokken partijen. Uit een recente verkenning van het MVI-Energie programma blijkt echter dat het onder de oppervlakte om veel meer gaat; de basis van autoriteit is aan het veranderen, we gaan van verticale sturing naar horizontaal samenwerken, op basis van een afwegingskader voor autoriteit dat door de groep wordt vastgesteld (zie ook het boek van Prof. Paul Verhaeghe, Autoriteit). Dat is nogal een beweging. Governance-uitdagingen gekoppeld aan de energietransitie zijn niet met een simpele druk op de knop op te lossen. Om zichtbaar te maken hoe dit vraagstuk speelt in de praktijk en sociaal-wetenschappelijke expertise te ontsluiten rond dit thema, namen we het initiatief voor de Week van de Governance.

De Week van de Governance zelf
Tijdens deze week hebben we aandacht gevraagd voor de vraag van verticaal naar horizontaal: hoe dan? Hoe verschuiven we onze aandacht naar de vraag hoe we horizontale manieren van samenwerken mogelijk maken, weg van de steeds terugkerende verticale ordeningsvraag – wie staat waarvoor aan de lat?’ En wat is nodig om horizontaal samenwerken mogelijk te maken, op het vlak van governance. Ook: wat gebeurt er als je dit niet doet? Als je top-down blijft sturen, zonder besef van de wijze waarop complexe systemen zich zelf-organiseren? Een beweging van stakeholder-management naar co-creatie. Van verantwoordelijkheden herverdelen en onderhandelen, naar samen onderzoeken, experimenteren en leren.

Tijdens de week zijn er diverse bijeenkomsten geweest die met deze vragen gestoeid hebben. De verslagen van de bijeenkomsten kunt u vinden op de website via de links hieronder.

Verslag Kick-off bijeenkomst 9 oktober 2017

Verslag reconstructie Almere 10 oktober 2017

Verslag Data: democratie of dictatuur 12 oktober 2017

Verslag Workshop Zwermleiderschap 13 oktober 2017

Opbrengst en vervolg
We hebben tijdens de week een mooie eerste start gemaakt met de vele vraagstukken die ontstaan in de energietransitie door de omslag op het vlak van governance van verticaal naar horizontaal. We zijn aan de slag gegaan met een aantal ‘hoe’ vragen en hebben tijdens de bijeenkomsten gemerkt dat het onderwerp leeft en verder gebracht kan en moet worden.

De week was de aftrap van een reeks bijeenkomsten en trainingen die het komende jaar zullen plaatsvinden vanuit een lerend netwerk. Dit najaar zal het MVI-Energie team met uw hulp dit lerend netwerk vormgeven, op een manier die bijdraagt aan de energietransitie.

De intentie van het MVI-Energie team is om in het voorjaar van 2018 nogmaals een serie bijeenkomsten te organiseren, met partners die daarin interesse hebben. Deels zal dit een herhaling zijn van skills-workshops die een breder publiek verdienen, zoals de workshops zwermleiderschap en sociocratie.

Deels zullen dit workshops en bijeenkomsten zijn die hoe-vragen adresseren die nog niet aan de orde zijn gekomen, zoals:

  • Leren met het hele systeem: ‘Hoe zorgen we dat het hele systeem zichzelf leert kennen en doorgroeit en evolueert?’
  • Samenwerken in projecten: ‘Hoe werkt co-creatie in de praktijk?’
  • Plannen maken en strategie: ‘Hoe transformeren we samen naar een gewenste werkelijkheid?’
  • Financiering: ‘Hoe financieren we projecten vanuit horizontale verbindingen tussen partijen?’

Er zal tevens een vervolg komen op de bijeenkomst die ging over de vraag: hoe benutten we (big) data om te komen tot een eerlijk, veilig en democratisch energiemodel?’

Wat vond u?
We zijn benieuwd naar uw ervaringen met deze onderwerpen en met de Week. Herkent u de hoe-vragen? Zijn er thema’s nog niet aan de orde gekomen? Wilt u mogelijk bijdragen aan het vervolg?

We hebben een aantal vragen voor u in een korte survey gezet. U kunt hier ook aangeven of u op de hoogte wil blijven van verdere activiteiten in dit kader. Wij danken u van harte voor uw input en zullen op basis hiervan vervolgstappen zetten.

Dank aan iedereen die heeft bijgedragen aan deze week en met vriendelijke groet,

Martine Verweij
programma-manager MVI-Energie

Nieuwsbericht: Horizontaal pionieren en verticaal het systeem veranderen voor opschaling

Kick-off bijeenkomst Governance van de Energietransitie – van Verticaal naar Horizontaal – hoe dan?

Horizontaal pionieren en verticaal het systeem veranderen voor opschaling

‘We bewegen van een focus op verticale naar horizontale vormen van governance. Er wordt van ons gevraagd om de kunst van het onderling verbinden te leren, meer dan het ordenen, in hokjes opdelen en verantwoordelijkheden opknippen.’ Dat zei Martine Verweij, programmamanager MVI-Energie tijdens de kick-off bijeenkomst van de Week van de Governance in Utrecht. Hier waren zo’n 40 deelnemers van overheden, bedrijven, wetenschap en onderwijs aanwezig om met elkaar te praten over de energietransitie.

De bijeenkomst werd op ludieke wijze ingeleid door Paulien Herder, lid van het topteam Energie. Deze hoogleraar Energy Systems aan de TU Delft liet alle deelnemers in verschillende rollen als aanvaller of verdediger door elkaar lopen. In een eerste spel had iedereen zijn eigen verdediger en moest daarbij in de buurt blijven. Het gevolg: veel chaotisch geloop en het aan de randen blijven van deelnemers. Een tweede spel toonde een totaal andere situatie: nu was één persoon verdediger en bleven mensen dichter bij elkaar. ‘Een simpele regelwijziging zorgt dus voor een totaal ander systeemgedrag’, concludeerde Herder. ‘Dat is waarover we het nu ook hebben. Een ander gedrag van het

‘aanvaller of verdediger?’

geheel, door het wijzigen van spelregels.’

‘Een simpele regelwijziging zorgt dus voor een totaal ander systeemgedrag. Dat is waarover we het nu ook hebben.’

Duurzaam Ameland
Dat een andere aanpak noodzakelijk is, lieten Luc van Tiggelen en Hans Overdiep zien in hun verhaal over Duurzaam Ameland. Het eiland wil in 2020 overgeschakeld zijn op duurzame energie. ‘Energietransitie is schaken op 15 borden met verschillende grootheden, denk- en werkniveaus en verschillende tijdslijnen. Een gratis duurzaam bouwloket bij de gemeente werkt niet. Maar een horizontale aanpak van keukentafelgesprekken bij de mensen thuis en ambassadeurs die erover vertellen wel. Maak het zichtbaar en laagdrempelig om mensen over de streep te trekken en betrek veel partijen erbij. Bedenk niet van bovenaf hoe het werkt. Luister naar de mensen en pas je handelen daarop aan. Zo ontstond bijvoorbeeld een lichte vorm van competitie tussen wijken.’

Ron Sint Nicolaas van de gemeente Deventer vertelde hoe je zonder subsidie de woning van burgers duurzamer kunt maken. ‘Waarom lease je wel een huis of telefoon, maar niet je spouwisolatie?’ Het woningabonnement dat in Deventer is ontwikkeld, is inmiddels een begrip en vanuit horizontale verbindingen tussen partijen tot stand gekomen. De gemeente begreep dit horizontale spel, maar loopt nu tegen verticale financiële structuren aan, in de wens het woningabonnement landelijk mogelijk te maken.

Grenzen verkennen
Ellen Steijvers Senvy Consulting VU) en Pepik Henneman (auteur van Meneer de Leeuw) gaven aan het einde van de bijeenkomst een reflectie. ‘Blijf niet in de ivoren toren, maar kijk wat er beneden je gebeurt. Reflecteer waarin je vastzit. Zet pioniers in die grenzen verkennen en ga met ideeën aan de gang’, hield Henneman het publiek voor. Steijvers voegde daaraan toe: ‘Stap uit de kring en kijk als buitenstaander wat er gebeurt. En zorg ervoor dat iemand faciliteert. Als we de energietransitie vorm geven, winnen we op allerlei terreinen.’

Collectief leiderschap
Dat nieuwe spel onder de knie krijgen is dus nogal een uitdaging. ‘Het vraagt om collectief leiderschap. In de praktijk voelt het soms als een frustrerende puzzel om aan te werken. Het is belangrijk dat we volhouden, ondanks de frustratie. En ontdekken wat werkt, waar de energie stroomt. Door te leren van de praktijk, zoals we vandaag kunnen doen. Daar krijg ik wel energie van!’, aldus Martine Verweij.