Nieuwsbericht: Horizontaal pionieren en verticaal het systeem veranderen voor opschaling

Kick-off bijeenkomst Governance van de Energietransitie – van Verticaal naar Horizontaal – hoe dan?

Horizontaal pionieren en verticaal het systeem veranderen voor opschaling

‘We bewegen van een focus op verticale naar horizontale vormen van governance. Er wordt van ons gevraagd om de kunst van het onderling verbinden te leren, meer dan het ordenen, in hokjes opdelen en verantwoordelijkheden opknippen.’ Dat zei Martine Verweij, programmamanager MVI-Energie tijdens de kick-off bijeenkomst van de Week van de Governance in Utrecht. Hier waren zo’n 40 deelnemers van overheden, bedrijven, wetenschap en onderwijs aanwezig om met elkaar te praten over de energietransitie.

De bijeenkomst werd op ludieke wijze ingeleid door Paulien Herder, lid van het topteam Energie. Deze hoogleraar Energy Systems aan de TU Delft liet alle deelnemers in verschillende rollen als aanvaller of verdediger door elkaar lopen. In een eerste spel had iedereen zijn eigen verdediger en moest daarbij in de buurt blijven. Het gevolg: veel chaotisch geloop en het aan de randen blijven van deelnemers. Een tweede spel toonde een totaal andere situatie: nu was één persoon verdediger en bleven mensen dichter bij elkaar. ‘Een simpele regelwijziging zorgt dus voor een totaal ander systeemgedrag’, concludeerde Herder. ‘Dat is waarover we het nu ook hebben. Een ander gedrag van het

‘aanvaller of verdediger?’

geheel, door het wijzigen van spelregels.’

‘Een simpele regelwijziging zorgt dus voor een totaal ander systeemgedrag. Dat is waarover we het nu ook hebben.’

Duurzaam Ameland
Dat een andere aanpak noodzakelijk is, lieten Luc van Tiggelen en Hans Overdiep zien in hun verhaal over Duurzaam Ameland. Het eiland wil in 2020 overgeschakeld zijn op duurzame energie. ‘Energietransitie is schaken op 15 borden met verschillende grootheden, denk- en werkniveaus en verschillende tijdslijnen. Een gratis duurzaam bouwloket bij de gemeente werkt niet. Maar een horizontale aanpak van keukentafelgesprekken bij de mensen thuis en ambassadeurs die erover vertellen wel. Maak het zichtbaar en laagdrempelig om mensen over de streep te trekken en betrek veel partijen erbij. Bedenk niet van bovenaf hoe het werkt. Luister naar de mensen en pas je handelen daarop aan. Zo ontstond bijvoorbeeld een lichte vorm van competitie tussen wijken.’

Ron Sint Nicolaas van de gemeente Deventer vertelde hoe je zonder subsidie de woning van burgers duurzamer kunt maken. ‘Waarom lease je wel een huis of telefoon, maar niet je spouwisolatie?’ Het woningabonnement dat in Deventer is ontwikkeld, is inmiddels een begrip en vanuit horizontale verbindingen tussen partijen tot stand gekomen. De gemeente begreep dit horizontale spel, maar loopt nu tegen verticale financiële structuren aan, in de wens het woningabonnement landelijk mogelijk te maken.

Grenzen verkennen
Ellen Steijvers Senvy Consulting VU) en Pepik Henneman (auteur van Meneer de Leeuw) gaven aan het einde van de bijeenkomst een reflectie. ‘Blijf niet in de ivoren toren, maar kijk wat er beneden je gebeurt. Reflecteer waarin je vastzit. Zet pioniers in die grenzen verkennen en ga met ideeën aan de gang’, hield Henneman het publiek voor. Steijvers voegde daaraan toe: ‘Stap uit de kring en kijk als buitenstaander wat er gebeurt. En zorg ervoor dat iemand faciliteert. Als we de energietransitie vorm geven, winnen we op allerlei terreinen.’

Collectief leiderschap
Dat nieuwe spel onder de knie krijgen is dus nogal een uitdaging. ‘Het vraagt om collectief leiderschap. In de praktijk voelt het soms als een frustrerende puzzel om aan te werken. Het is belangrijk dat we volhouden, ondanks de frustratie. En ontdekken wat werkt, waar de energie stroomt. Door te leren van de praktijk, zoals we vandaag kunnen doen. Daar krijg ik wel energie van!’, aldus Martine Verweij.